View : 21428
เรื่อง: SCG Experience

ภูมิปัญญาหลังคาบ้านไทยช่วยระบายความร้อน

หลังคาบ้านทรงไทยจากภูมิปัญญาไทยในอดีตมีรูปแบบที่เหมาะสมกับสภาพภูมิอากาศบ้านเราได้เป็นอย่างดี ถึงแม้ทุกวันนี้บ้านทรงไทยดั้งเดิมจะเหลือน้อยลงทุกที แต่รูปแบบและแนวคิดของหลังคาบ้านทรงไทยยังคงถูกนำมาประยุกต์ใช้ให้เข้ากับบ้านในทุกยุคทุกสมัย เรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน

       หลังคาบ้านทรงไทย เป็นองค์ประกอบสำคัญ ทำหน้าที่ป้องกันแดดฝน ระบายความร้อน และแสดงถึงเอกลักษณ์ของเรือนไทยได้อย่างชัดเจน แม้ในปัจจุบันรูปแบบบ้านทรงไทยแท้ๆ จะเหลือให้เห็นน้อยลง แต่ผู้ออกแบบและเจ้าของบ้านหลายคนยังคงนำข้อดีของหลังคาบ้านทรงไทยมาปรับและประยุกต์ใช้ได้อย่างเหมาะสมกับบ้านสมัยใหม่ ตอบโจทย์การใช้งานด้านการระบายความร้อน ป้องกันแดดฝน และยังคงไว้ซึ่งภูมิปัญญาไทยได้เป็นอย่างดี

ภาพ: ลักษณะบ้านทรงไทย

ภาพ: เรือนไทย พระตำหนักทับขวัญ พระราชวังสนามจันทร์ จ.นครปฐม 

       โดยทั่วไปบ้านทรงไทยเดิมนั้นสร้างจากไม้ทั้งหลัง เพราะเป็นวัสดุที่หาได้ทั่วไปในทุกท้องที่ ปลูกสร้าง และซ่อมแซมได้ง่ายเพราะเป็นเรือนเครื่องสับ ลักษณะบ้านทรงไทยในแต่ละภาคอาจต่างกันออกไปบ้างตามสังคม วัฒนธรรม และวิถีชีวิต แต่จุดเด่นหลักที่เหมือนกันคือหลังคาที่มีความชันสูงทรงจั่วหรือทรงมนิลา และการยกพื้นใต้ถุนสูง

ภาพ: เรือนไทยหลังคาทรงมนิลา พระตำหนักทับขวัญ พระราชวังสนามจันทร์ จ.นครปฐม

ภาพ: บริเวณใต้ถุนเรือนไทย พระตำหนักทับขวัญ พระราชวังสนามจันทร์ จ.นครปฐม

       วัสดุมุงหลังคาบ้านทรงไทยในอดีตจะใช้จาก แฝก หรือกระเบื้องดินเผาในการมุงหลังคา ซึ่งวัสดุเหล่านี้ต้องอาศัยความชันของหลังคาที่ค่อนข้างสูงเพื่อการระบายน้ำฝนได้อย่างรวดเร็ว และไม่เกิดการรั่วซึม นอกจากนี้ความชันหลังคาที่สูงยังมีส่วนช่วยในการระบายและป้องกันความร้อนได้เป็นอย่างดี โดยเฉพาะการระบายความร้อนในแนวตั้ง  

ภาพ: ทิศทางการระบายความร้อนในแนวตั้ง และแนวขนานของบ้านทรงไทย

       การระบายความร้อนของบ้านทรงไทยเดิมนอกจากจะระบายความร้อนในแนวตั้งได้ทางหลังคาแล้ว ยังระบายความร้อนในแนวขนานโดยการเล่นระดับชานบ้าน เพื่อให้ลมสามารถพัดผ่านไปได้ ทำให้เกิดการหมุนเวียนอากาศที่ดี การยกใต้ถุนสูง ทำให้คนในบ้านได้รับความชื้นและเย็นจากพื้นดินโดยลมที่พัดผ่านที่ชั้นใต้ถุน นอกจากนี้ยังป้องกันน้ำท่วม สัตว์ และแมลงรบกวน รวมถึงยังเป็นพื้นที่เก็บข้าวของเครื่องใช้ และเป็นพื้นที่ทำกิจกรรมอื่นๆ ได้เช่น ทอผ้า ปั่นฝ้าย เคี่ยวน้ำตาล เลี้ยงสัตว์ เป็นต้น นอกจากนี้การวางผังบ้านก็ช่วยลดความร้อนได้ โดยหันด้านหน้าเรือนไปทิศเหนือ หลังบ้านทิศใต้ ในส่วนของทางทิศตะวันออก และทิศตะวันตก จะเป็นช่วงแคบของบ้าน ดังนั้นแดดจึงตกกระทบในมุมฉากกับวัสดุมุงหลังคาน้อย ลดความร้อนที่ผ่านเข้ามาทางหลังคา 

ภาพ: ลักษณะการวางผังบ้านครอบครัวเดี่ยว โดยเรือนนอนนั้นจะหันด้านหน้าไปทางทิศเหนือ 

       จะเห็นได้ว่า ลักษณะของบ้านทรงไทยเป็นการออกแบบเพื่อแก้ไขและป้องกันปัญหาเรื่องความร้อนโดยตรง แต่ในภายหลัง ทั้งอิทธิพลในด้านสังคมและวัฒนธรรม รวมถึงเทคโนโลยีการก่อสร้างจากตะวันตกเข้ามาในประเทศไทย การสร้างบ้านก็เริ่มพัฒนาขึ้นโดยเปลี่ยนวัสดุจากไม้จริงที่ต้องหมั่นดูแลรักษา มาใช้วัสดุที่ทนทานและแข็งแรงอย่าง คอนกรีต และเหล็ก  ที่ถึงแม้จะมีอายุการใช้งานทนทานกว่าไม้ แต่ก็มีคุณสมบัติในการอมความร้อนสูงกว่าด้วยเช่นกัน การออกแบบบ้านจึงต้องมีการปรับเปลี่ยนรูปแบบให้เข้ากับสภาพภูมิอากาศของบ้านเรา ที่ต้องเน้นเรื่องการระบายอากาศ ป้องกันความร้อน และป้องกันลมฝนได้ในเวลาเดียวกัน จึงเกิดเป็นบ้านไทยประยุกต์ที่มีรูปทรงหลังคาเป็นมนิลา จั่ว หรือทรงปั้นหยา โดยมีชายคายื่นยาวออกมาสำหรับกันแดดและฝน เลือกใช้ฝ้าชายคาที่มีช่องระบายอากาศ เพื่อลดอุณหภูมิใต้หลังคา และออกแบบช่องเปิดในทิศที่ลมพัดผ่านตามฤดูกาล

ภาพ: บ้านไทยหลังคาทรงปั้นหยา มุงด้วยกระเบื้องไฟเบอร์ซีเมนต์ทรงหางว่าง

ภาพ: บ้านไทยประยุกต์ที่มีรูปทรงหลังคาหลากหลาย และมีชั้นใต้ถุน

ภาพ: บ้านไทยประยุกต์หลังคาทรงมนิลา มีทางเดินรอบบ้านพร้อมหลังคากันแดดและฝน

       อย่างไรก็ตาม ด้วยสภาพอากาศและสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนไปในปัจจุบัน จึงควรเตรียมพร้อมเรื่องการป้องกันความร้อนโดยการติดตั้งฉนวนกันความร้อนเพิ่มเติมในส่วนหลังคา รวมถึงการเลือกใช้วัสดุที่มีค่าการต้านทานความร้อน (R) สูงในการก่อสร้างบ้าน เพื่อช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการลดความร้อนภายในบ้าน และลดค่าใช้จ่ายในการใช้เครื่องปรับอากาศได้ 

ขอบคุณที่มาภาพ:
บ้านเรือนไทย พระตำหนักทับขวัญ พระราชวังสนามจันทร์ จ.นครปฐม 
โดยคุณนฤพร เสาวนิตย์ สำนักสถาปัตยกรรม กรมศิลปากร





เรื่อง: SCG Experience

ภูมิปัญญาหลังคาบ้านไทยช่วยระบายความร้อน

หลังคาบ้านทรงไทยจากภูมิปัญญาไทยในอดีตมีรูปแบบที่เหมาะสมกับสภาพภูมิอากาศบ้านเราได้เป็นอย่างดี ถึงแม้ทุกวันนี้บ้านทรงไทยดั้งเดิมจะเหลือน้อยลงทุกที แต่รูปแบบและแนวคิดของหลังคาบ้านทรงไทยยังคงถูกนำมาประยุกต์ใช้ให้เข้ากับบ้านในทุกยุคทุกสมัย เรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน

       หลังคาบ้านทรงไทย เป็นองค์ประกอบสำคัญ ทำหน้าที่ป้องกันแดดฝน ระบายความร้อน และแสดงถึงเอกลักษณ์ของเรือนไทยได้อย่างชัดเจน แม้ในปัจจุบันรูปแบบบ้านทรงไทยแท้ๆ จะเหลือให้เห็นน้อยลง แต่ผู้ออกแบบและเจ้าของบ้านหลายคนยังคงนำข้อดีของหลังคาบ้านทรงไทยมาปรับและประยุกต์ใช้ได้อย่างเหมาะสมกับบ้านสมัยใหม่ ตอบโจทย์การใช้งานด้านการระบายความร้อน ป้องกันแดดฝน และยังคงไว้ซึ่งภูมิปัญญาไทยได้เป็นอย่างดี

ภาพ: ลักษณะบ้านทรงไทย

ภาพ: เรือนไทย พระตำหนักทับขวัญ พระราชวังสนามจันทร์ จ.นครปฐม 

       โดยทั่วไปบ้านทรงไทยเดิมนั้นสร้างจากไม้ทั้งหลัง เพราะเป็นวัสดุที่หาได้ทั่วไปในทุกท้องที่ ปลูกสร้าง และซ่อมแซมได้ง่ายเพราะเป็นเรือนเครื่องสับ ลักษณะบ้านทรงไทยในแต่ละภาคอาจต่างกันออกไปบ้างตามสังคม วัฒนธรรม และวิถีชีวิต แต่จุดเด่นหลักที่เหมือนกันคือหลังคาที่มีความชันสูงทรงจั่วหรือทรงมนิลา และการยกพื้นใต้ถุนสูง

ภาพ: เรือนไทยหลังคาทรงมนิลา พระตำหนักทับขวัญ พระราชวังสนามจันทร์ จ.นครปฐม

ภาพ: บริเวณใต้ถุนเรือนไทย พระตำหนักทับขวัญ พระราชวังสนามจันทร์ จ.นครปฐม

       วัสดุมุงหลังคาบ้านทรงไทยในอดีตจะใช้จาก แฝก หรือกระเบื้องดินเผาในการมุงหลังคา ซึ่งวัสดุเหล่านี้ต้องอาศัยความชันของหลังคาที่ค่อนข้างสูงเพื่อการระบายน้ำฝนได้อย่างรวดเร็ว และไม่เกิดการรั่วซึม นอกจากนี้ความชันหลังคาที่สูงยังมีส่วนช่วยในการระบายและป้องกันความร้อนได้เป็นอย่างดี โดยเฉพาะการระบายความร้อนในแนวตั้ง  

ภาพ: ทิศทางการระบายความร้อนในแนวตั้ง และแนวขนานของบ้านทรงไทย

       การระบายความร้อนของบ้านทรงไทยเดิมนอกจากจะระบายความร้อนในแนวตั้งได้ทางหลังคาแล้ว ยังระบายความร้อนในแนวขนานโดยการเล่นระดับชานบ้าน เพื่อให้ลมสามารถพัดผ่านไปได้ ทำให้เกิดการหมุนเวียนอากาศที่ดี การยกใต้ถุนสูง ทำให้คนในบ้านได้รับความชื้นและเย็นจากพื้นดินโดยลมที่พัดผ่านที่ชั้นใต้ถุน นอกจากนี้ยังป้องกันน้ำท่วม สัตว์ และแมลงรบกวน รวมถึงยังเป็นพื้นที่เก็บข้าวของเครื่องใช้ และเป็นพื้นที่ทำกิจกรรมอื่นๆ ได้เช่น ทอผ้า ปั่นฝ้าย เคี่ยวน้ำตาล เลี้ยงสัตว์ เป็นต้น นอกจากนี้การวางผังบ้านก็ช่วยลดความร้อนได้ โดยหันด้านหน้าเรือนไปทิศเหนือ หลังบ้านทิศใต้ ในส่วนของทางทิศตะวันออก และทิศตะวันตก จะเป็นช่วงแคบของบ้าน ดังนั้นแดดจึงตกกระทบในมุมฉากกับวัสดุมุงหลังคาน้อย ลดความร้อนที่ผ่านเข้ามาทางหลังคา 

ภาพ: ลักษณะการวางผังบ้านครอบครัวเดี่ยว โดยเรือนนอนนั้นจะหันด้านหน้าไปทางทิศเหนือ 

       จะเห็นได้ว่า ลักษณะของบ้านทรงไทยเป็นการออกแบบเพื่อแก้ไขและป้องกันปัญหาเรื่องความร้อนโดยตรง แต่ในภายหลัง ทั้งอิทธิพลในด้านสังคมและวัฒนธรรม รวมถึงเทคโนโลยีการก่อสร้างจากตะวันตกเข้ามาในประเทศไทย การสร้างบ้านก็เริ่มพัฒนาขึ้นโดยเปลี่ยนวัสดุจากไม้จริงที่ต้องหมั่นดูแลรักษา มาใช้วัสดุที่ทนทานและแข็งแรงอย่าง คอนกรีต และเหล็ก  ที่ถึงแม้จะมีอายุการใช้งานทนทานกว่าไม้ แต่ก็มีคุณสมบัติในการอมความร้อนสูงกว่าด้วยเช่นกัน การออกแบบบ้านจึงต้องมีการปรับเปลี่ยนรูปแบบให้เข้ากับสภาพภูมิอากาศของบ้านเรา ที่ต้องเน้นเรื่องการระบายอากาศ ป้องกันความร้อน และป้องกันลมฝนได้ในเวลาเดียวกัน จึงเกิดเป็นบ้านไทยประยุกต์ที่มีรูปทรงหลังคาเป็นมนิลา จั่ว หรือทรงปั้นหยา โดยมีชายคายื่นยาวออกมาสำหรับกันแดดและฝน เลือกใช้ฝ้าชายคาที่มีช่องระบายอากาศ เพื่อลดอุณหภูมิใต้หลังคา และออกแบบช่องเปิดในทิศที่ลมพัดผ่านตามฤดูกาล

ภาพ: บ้านไทยหลังคาทรงปั้นหยา มุงด้วยกระเบื้องไฟเบอร์ซีเมนต์ทรงหางว่าง

ภาพ: บ้านไทยประยุกต์ที่มีรูปทรงหลังคาหลากหลาย และมีชั้นใต้ถุน

ภาพ: บ้านไทยประยุกต์หลังคาทรงมนิลา มีทางเดินรอบบ้านพร้อมหลังคากันแดดและฝน

       อย่างไรก็ตาม ด้วยสภาพอากาศและสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนไปในปัจจุบัน จึงควรเตรียมพร้อมเรื่องการป้องกันความร้อนโดยการติดตั้งฉนวนกันความร้อนเพิ่มเติมในส่วนหลังคา รวมถึงการเลือกใช้วัสดุที่มีค่าการต้านทานความร้อน (R) สูงในการก่อสร้างบ้าน เพื่อช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการลดความร้อนภายในบ้าน และลดค่าใช้จ่ายในการใช้เครื่องปรับอากาศได้ 

ขอบคุณที่มาภาพ:
บ้านเรือนไทย พระตำหนักทับขวัญ พระราชวังสนามจันทร์ จ.นครปฐม 
โดยคุณนฤพร เสาวนิตย์ สำนักสถาปัตยกรรม กรมศิลปากร





ขออภัยค่ะ ขณะนี้นอกเวลาทำการ กรุณาติดต่อใหม่อีกครั้ง หรือฝากข้อความไว้ที่ SCG Contact Center นะคะ