View : 3958
เรื่อง: ชวนนท์ โฆษกิจจาเลิศ

บันไดใหม่ในบ้าน เลือกโครงสร้างเหล็ก หรือ โครงสร้างคอนกรีต ?

เปรียบเทียบความแตกต่างและข้อดีข้อเสียในด้านต่าง ๆ ระหว่าง “บันไดโครงสร้างเหล็ก” และ “บันไดโครงสร้างคอนกรีตเสริมเหล็ก (ค.ส.ล.)” สำหรับเจ้าของบ้านที่มีแผนจะสร้างบ้านใหม่ หรือกำลังจะปรับปรุงบ้าน

       บันไดเป็นองค์ประกอบสำคัญของบ้าน เพราะนอกจากจะมีหน้าที่เชื่อมต่อระหว่างชั้นแล้ว ยังเป็นส่วนที่ช่วยส่งเสริมความสวยงามของบ้าน เหมือนเป็นงานประติมากรรมชิ้นหนึ่งได้ หลายท่านที่กำลังคิดจะสร้างบ้านใหม่ หรือกำลังจะปรับปรุงบ้านเดิม อาจจะกำลังเลือกอยู่ว่าจะใช้บันไดบ้านเป็นโครงสร้างเหล็ก หรือบันไดโครงสร้างคอนกรีตเสริมเหล็ก (ค.ส.ล.) บันไดทั้งสองรูปแบบมีความแตกต่างกันอยู่หลายด้านซึ่งควรพิจารณาให้ดีก่อนการตัดสินใจ
 
       ด้านการใช้งาน ทั้งบันไดโครงสร้างเหล็ก และบันไดโครงสร้าง ค.ส.ล. สามารถใช้เป็นบันไดหลัก และบันไดหนีไฟได้ ความแตกต่างจะอยู่ที่ความรู้สึกเวลาเดิน โดยบันไดโครงสร้างเหล็ก จะคล้ายกับบันไดโครงสร้างไม้ คืออาจจะมีเสียง หรือการสั่นไหวเล็กน้อยเวลาเดิน แตกต่างกับบันไดโครงสร้าง ค.ส.ล. ซึ่งเมื่อเดินแล้วจะรู้สึกถึงความแน่นของพื้นมากกว่า ไม่มีการสั่นไหว ทั้งนี้เป็นผลมาจากมวลของคอนกรีตที่มีมากกว่านั่นเอง

ภาพ: (บน) ตัวอย่างแบบบันไดโครงสร้างเหล็ก (ล่าง) ตัวอย่างแบบบันไดโครงสร้าง ค.ส.ล.

       ด้านรูปแบบ บันไดโครงสร้างเหล็ก มักจะนิยมทำเป็นบันไดโปร่งที่มีเพียงลูกนอนตามระดับขั้น ไม่มีลูกตั้งบันได หรืออาจจะมีลูกตั้งเป็นกระจกใส หรือเป็นตะแกรงโปร่งก็ได้ แต่หากต้องการบันไดทึบก็สามารถติดลูกตั้งบันไดแบบทึบได้ ส่วนบันไดโครงสร้าง ค.ส.ล. มักจะเป็นบันไดทึบเนื่องจากการหล่อขั้นบันไดจะทำได้ง่ายกว่า ซึ่งบันไดแบบทึบนี้ พื้นที่ใต้บันไดสามารถใช้ประโยชน์เป็นห้องเก็บของหรือห้องน้ำได้อีกด้วย อย่างไรก็ตาม บันไดโครงสร้าง ค.ส.ล. ก็สามารถหล่อเป็นบันไดแบบโปร่งได้เช่นกัน โดยจะต้องเตรียมโครงสร้างที่เหมาะสมและมีขั้นตอนการหล่อยากกว่า และลูกนอนจะมีความหนามากกว่าบันไดโครงสร้างเหล็ก

ภาพ: (ซ้าย) บันไดโครงสร้างเหล็กที่มีลูกนอนไม้และลูกตั้งตะแกรงโปร่ง (ขวา) บันไดโครงสร้าง ค.ส.ล. ซึ่งดูหนักแน่นและมีความทึบตัน

ภาพ: บันไดทึบสามารถใช้พื้นที่ใต้บันไดให้เกิดประโยชน์ได้ เช่น ห้องน้ำ ห้องเก็บของ และตู้เก็บของ 

ภาพ: บันไดวน (โครงสร้างเหล็ก) ช่วยประหยัดเนื้อที่ สามารถใช้ได้ทั้งภายนอก และภายในบ้าน
สถานที่: (ซ้าย) บ้านคุณชาญกิจ เล้าจินตนาศรี (ขวา) SIRI House

       ด้านการเตรียมโครงสร้าง บันไดโครงสร้างเหล็กโดยทั่วไปจะมีน้ำหนักน้อยกว่าบันไดโครงสร้าง ค.ส.ล. จึงเหมาะแก่การใช้ในงานต่อเติม ย้ายตำแหน่งบันได หรือเปลี่ยนบันไดจากบันไดไม้ของเดิม บันไดโครงสร้างเหล็กนี้สามารถใช้ได้กับบ้านที่เป็นโครงสร้าง ค.ส.ล. และบ้านโครงสร้างเหล็ก โดยหากเป็นบ้านโครงสร้าง ค.ส.ล. จะใช้วิธีการฝังเพลตเหล็กเชื่อมยึดแม่บันไดเหล็กกับคาน ค.ส.ล. 

ภาพ: บันไดโครงสร้างเหล็ก กับโครงสร้างคาน ค.ส.ล.

       บันไดโครงสร้าง ค.ส.ล. โดยทั่วไปจะเหมาะกับงานที่สร้างใหม่ทั้งหลัง และเหมาะกับบ้านที่เป็นโครงสร้าง ค.ส.ล. มากกว่า เนื่องจากการหล่อแม่บันไดควรจะหล่อเป็นเนื้อเดียวกับกับคาน ค.ส.ล. อย่างไรก็ตาม การทำบันได ค.ส.ล. ในบ้านโครงสร้างเหล็กก็เป็นไปได้ แต่ไม่เป็นที่นิยมกันนัก
 
       ด้านกระบวนการก่อสร้าง บันไดทั้งสองประเภทนี้มีขั้นตอนการก่อสร้างที่แตกต่างกัน บันไดโครงสร้างเหล็ก จะเป็นการก่อสร้างระบบแห้ง กล่าวคือ เป็นการนำชิ้นส่วนต่างๆ ของบันได เช่น แม่บันได ลูกตั้ง และ ลูกนอนบันได มาประกอบเข้าด้วยกัน โดยใช้ Nuts & Bolts หรือการเชื่อม ในขณะที่บันไดโครงสร้าง ค.ส.ล. จะเป็นการก่อสร้างระบบเปียก กล่าวคือ มีการทำแบบหล่อ ผูกเหล็กเสริม แล้วเทคอนกรีต ซึ่งการก่อสร้างบันไดโครงสร้าง ค.ส.ล. จะมีความเลอะเทอะของสถานที่ก่อสร้างมากกว่า และใช้ระยะเวลารอคอนกรีตแข็งตัวหลายวัน ไม่เหมือนกับบันไดโครงสร้างเหล็กที่เมื่อติดตั้งแล้วก็สามารถใช้งานได้ทันที

ภาพ: (ซ้าย) การเตรียมโครงสร้างบันไดเหล็ก (ขวา) โครงสร้างบันได ค.ส.ล. แบบโปร่ง

       ด้านวัสดุตกแต่งลูกตั้งและลูกนอนบันได บันไดโครงสร้างเหล็กเหมาะกับการตกแต่งด้วยวัสดุประเภทแผ่นแข็งแทบทุกประเภท เช่น ไม้ ไม้เทียม เหล็ก เหล็กเจาะรู หินแกรนิต หินอ่อน กระเบื้อง และกระจก เป็นต้น ซึ่งหากวัสดุมีความแข็งแรงและชิ้นใหญ่เพียงพอก็สามารถใช้วางพาดเป็นลูกนอนบันไดได้เลย แต่ถ้าวัสดุมีความบางหรือมีขนาดเล็ก ก็อาจจะใช้กรุทับวัสดุแผ่นที่ขนาดและความหนาเพียงพออีกที เช่น กรุกระเบื้องลงบนลูกนอนแผ่นไฟเบอร์ซีเมนต์ เป็นต้น หรือหากต้องการพื้นผิวซีเมนต์ในรูปแบบต่าง ๆ เช่น หินขัด กรวดล้าง ซีเมนต์ขัดมัน ฯลฯ จะต้องทำพื้นผิวบนแผ่นคอนกรีตเสริมเหล็กหล่อเป็นชิ้นๆ ก่อนนำมาติดตั้งบนโครงสร้างเหล็กต่อไป ส่วนบันไดโครงสร้าง ค.ส.ล. จะเหมาะกับวัสดุเปียกที่ติดตั้งหน้างาน เช่น ฉาบปูน คอนกรีตเปลือย คอนกรีตขัดมัน หินล้าง กรวดล้าง ทรายล้าง หินขัด เป็นต้น ในส่วนการใช้วัสดุแผ่น เช่น ไม้ ไม้เทียม บนบันไดโครงสร้าง ค.ส.ล. จะต้องมีการเตรียมระดับของผิว ค.ส.ล. เผื่อสำหรับความหนาของวัสดุด้วย

 ภาพ: (บน) บันไดโครงสร้างเหล็กแบบโปร่ง ลูกนอนวัสดุไม้จริง  (ล่าง) บันไดคอนกรีตเสริมเหล็ก ลูกตั้ง-ลูกนอนวัสดุหินแกรนิต

       ด้านความแข็งแรง บันไดทั้งสองประเภทมีความแข็งแรงไม่ต่างกัน สามารถรับน้ำหนักได้ตามการออกแบบของวิศวกร แต่ในกรณีที่เกิดเพลิงไหม้ บันไดโครงสร้างเหล็กจะทนไฟได้ระยะเวลาน้อยกว่า (ยกเว้นกรณีทำระบบกันไฟเพิ่มเติม)
 
       ด้านการดูแลรักษา บันไดโครงสร้างเหล็กต้องการการดูแลรักษาที่มากกว่าบันไดโครงสร้าง ค.ส.ล. เนื่องจากเหล็กมีโอกาสที่จะเป็นสนิม ซึ่งจะไปลดความแข็งแรงของเหล็กลง ดังนั้นบันไดโครงสร้างเหล็กต้องได้รับการทาสีกันสนิม และตรวจสภาพอยู่เสมอ นอกจากนี้หากมีการยึดแต่ละชิ้นส่วนด้วยการใช้สกรู (ตะปูเกลียว) เช่น ระหว่างลูกนอนไม้กับโครงเหล็ก ในระยะยาวอาจเกิดการคลายตัวเนื่องจากการใช้งานและการยืดหดตัวที่ต่างกันของวัสดุ ทำให้บันไดขยับตัวมากขึ้นและเกิดเสียงเวลาเดิน ซึ่งต้องขันยึดใหม่ให้แน่นหนา

ภาพ: การผสมผสานบันไดโครงสร้างคอนกรีตเสริมเหล็ก และโครงสร้างเหล็ก
สถานที่: Muay House

       โดยสรุปแล้ว บันไดทั้งสองประเภทต่างก็มีข้อดีข้อเสียแตกต่างกัน บันไดโครงสร้างเหล็ก มีข้อดีคือ มีน้ำหนักเบา ก่อสร้างได้ง่าย และรวดเร็ว ติดตั้งแล้วใช้งานได้ทันที เหมาะกับการต่อเติม และการสร้างใหม่ ส่วนข้อเสียคือ เวลาเดินจะมีการสั่นไหว ตัวโครงสร้างทนไฟได้น้อยกว่า ค.ส.ล. และต้องมีการดูแลรักษาที่มากกว่า ในขณะที่บันไดโครงสร้าง ค.ส.ล. มีข้อดีคือ มีความแข็งแรงทนทาน ไม่ผุกร่อนง่าย เวลาเดินมีความแน่นและเงียบ ส่วนข้อเสียคือ มีน้ำหนักมาก และใช้เวลาก่อสร้างนานกว่า

 

ชวนนท์ โฆษกิจจาเลิศ
การศึกษา: สถาปัตยกรรมศาสตรมหาบัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย สถาปัตยกรรมศาสตรบัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
 

เรื่อง: ชวนนท์ โฆษกิจจาเลิศ

บันไดใหม่ในบ้าน เลือกโครงสร้างเหล็ก หรือ โครงสร้างคอนกรีต ?

เปรียบเทียบความแตกต่างและข้อดีข้อเสียในด้านต่าง ๆ ระหว่าง “บันไดโครงสร้างเหล็ก” และ “บันไดโครงสร้างคอนกรีตเสริมเหล็ก (ค.ส.ล.)” สำหรับเจ้าของบ้านที่มีแผนจะสร้างบ้านใหม่ หรือกำลังจะปรับปรุงบ้าน

       บันไดเป็นองค์ประกอบสำคัญของบ้าน เพราะนอกจากจะมีหน้าที่เชื่อมต่อระหว่างชั้นแล้ว ยังเป็นส่วนที่ช่วยส่งเสริมความสวยงามของบ้าน เหมือนเป็นงานประติมากรรมชิ้นหนึ่งได้ หลายท่านที่กำลังคิดจะสร้างบ้านใหม่ หรือกำลังจะปรับปรุงบ้านเดิม อาจจะกำลังเลือกอยู่ว่าจะใช้บันไดบ้านเป็นโครงสร้างเหล็ก หรือบันไดโครงสร้างคอนกรีตเสริมเหล็ก (ค.ส.ล.) บันไดทั้งสองรูปแบบมีความแตกต่างกันอยู่หลายด้านซึ่งควรพิจารณาให้ดีก่อนการตัดสินใจ
 
       ด้านการใช้งาน ทั้งบันไดโครงสร้างเหล็ก และบันไดโครงสร้าง ค.ส.ล. สามารถใช้เป็นบันไดหลัก และบันไดหนีไฟได้ ความแตกต่างจะอยู่ที่ความรู้สึกเวลาเดิน โดยบันไดโครงสร้างเหล็ก จะคล้ายกับบันไดโครงสร้างไม้ คืออาจจะมีเสียง หรือการสั่นไหวเล็กน้อยเวลาเดิน แตกต่างกับบันไดโครงสร้าง ค.ส.ล. ซึ่งเมื่อเดินแล้วจะรู้สึกถึงความแน่นของพื้นมากกว่า ไม่มีการสั่นไหว ทั้งนี้เป็นผลมาจากมวลของคอนกรีตที่มีมากกว่านั่นเอง

ภาพ: (บน) ตัวอย่างแบบบันไดโครงสร้างเหล็ก (ล่าง) ตัวอย่างแบบบันไดโครงสร้าง ค.ส.ล.

       ด้านรูปแบบ บันไดโครงสร้างเหล็ก มักจะนิยมทำเป็นบันไดโปร่งที่มีเพียงลูกนอนตามระดับขั้น ไม่มีลูกตั้งบันได หรืออาจจะมีลูกตั้งเป็นกระจกใส หรือเป็นตะแกรงโปร่งก็ได้ แต่หากต้องการบันไดทึบก็สามารถติดลูกตั้งบันไดแบบทึบได้ ส่วนบันไดโครงสร้าง ค.ส.ล. มักจะเป็นบันไดทึบเนื่องจากการหล่อขั้นบันไดจะทำได้ง่ายกว่า ซึ่งบันไดแบบทึบนี้ พื้นที่ใต้บันไดสามารถใช้ประโยชน์เป็นห้องเก็บของหรือห้องน้ำได้อีกด้วย อย่างไรก็ตาม บันไดโครงสร้าง ค.ส.ล. ก็สามารถหล่อเป็นบันไดแบบโปร่งได้เช่นกัน โดยจะต้องเตรียมโครงสร้างที่เหมาะสมและมีขั้นตอนการหล่อยากกว่า และลูกนอนจะมีความหนามากกว่าบันไดโครงสร้างเหล็ก

ภาพ: (ซ้าย) บันไดโครงสร้างเหล็กที่มีลูกนอนไม้และลูกตั้งตะแกรงโปร่ง (ขวา) บันไดโครงสร้าง ค.ส.ล. ซึ่งดูหนักแน่นและมีความทึบตัน

ภาพ: บันไดทึบสามารถใช้พื้นที่ใต้บันไดให้เกิดประโยชน์ได้ เช่น ห้องน้ำ ห้องเก็บของ และตู้เก็บของ 

ภาพ: บันไดวน (โครงสร้างเหล็ก) ช่วยประหยัดเนื้อที่ สามารถใช้ได้ทั้งภายนอก และภายในบ้าน
สถานที่: (ซ้าย) บ้านคุณชาญกิจ เล้าจินตนาศรี (ขวา) SIRI House

       ด้านการเตรียมโครงสร้าง บันไดโครงสร้างเหล็กโดยทั่วไปจะมีน้ำหนักน้อยกว่าบันไดโครงสร้าง ค.ส.ล. จึงเหมาะแก่การใช้ในงานต่อเติม ย้ายตำแหน่งบันได หรือเปลี่ยนบันไดจากบันไดไม้ของเดิม บันไดโครงสร้างเหล็กนี้สามารถใช้ได้กับบ้านที่เป็นโครงสร้าง ค.ส.ล. และบ้านโครงสร้างเหล็ก โดยหากเป็นบ้านโครงสร้าง ค.ส.ล. จะใช้วิธีการฝังเพลตเหล็กเชื่อมยึดแม่บันไดเหล็กกับคาน ค.ส.ล. 

ภาพ: บันไดโครงสร้างเหล็ก กับโครงสร้างคาน ค.ส.ล.

       บันไดโครงสร้าง ค.ส.ล. โดยทั่วไปจะเหมาะกับงานที่สร้างใหม่ทั้งหลัง และเหมาะกับบ้านที่เป็นโครงสร้าง ค.ส.ล. มากกว่า เนื่องจากการหล่อแม่บันไดควรจะหล่อเป็นเนื้อเดียวกับกับคาน ค.ส.ล. อย่างไรก็ตาม การทำบันได ค.ส.ล. ในบ้านโครงสร้างเหล็กก็เป็นไปได้ แต่ไม่เป็นที่นิยมกันนัก
 
       ด้านกระบวนการก่อสร้าง บันไดทั้งสองประเภทนี้มีขั้นตอนการก่อสร้างที่แตกต่างกัน บันไดโครงสร้างเหล็ก จะเป็นการก่อสร้างระบบแห้ง กล่าวคือ เป็นการนำชิ้นส่วนต่างๆ ของบันได เช่น แม่บันได ลูกตั้ง และ ลูกนอนบันได มาประกอบเข้าด้วยกัน โดยใช้ Nuts & Bolts หรือการเชื่อม ในขณะที่บันไดโครงสร้าง ค.ส.ล. จะเป็นการก่อสร้างระบบเปียก กล่าวคือ มีการทำแบบหล่อ ผูกเหล็กเสริม แล้วเทคอนกรีต ซึ่งการก่อสร้างบันไดโครงสร้าง ค.ส.ล. จะมีความเลอะเทอะของสถานที่ก่อสร้างมากกว่า และใช้ระยะเวลารอคอนกรีตแข็งตัวหลายวัน ไม่เหมือนกับบันไดโครงสร้างเหล็กที่เมื่อติดตั้งแล้วก็สามารถใช้งานได้ทันที

ภาพ: (ซ้าย) การเตรียมโครงสร้างบันไดเหล็ก (ขวา) โครงสร้างบันได ค.ส.ล. แบบโปร่ง

       ด้านวัสดุตกแต่งลูกตั้งและลูกนอนบันได บันไดโครงสร้างเหล็กเหมาะกับการตกแต่งด้วยวัสดุประเภทแผ่นแข็งแทบทุกประเภท เช่น ไม้ ไม้เทียม เหล็ก เหล็กเจาะรู หินแกรนิต หินอ่อน กระเบื้อง และกระจก เป็นต้น ซึ่งหากวัสดุมีความแข็งแรงและชิ้นใหญ่เพียงพอก็สามารถใช้วางพาดเป็นลูกนอนบันไดได้เลย แต่ถ้าวัสดุมีความบางหรือมีขนาดเล็ก ก็อาจจะใช้กรุทับวัสดุแผ่นที่ขนาดและความหนาเพียงพออีกที เช่น กรุกระเบื้องลงบนลูกนอนแผ่นไฟเบอร์ซีเมนต์ เป็นต้น หรือหากต้องการพื้นผิวซีเมนต์ในรูปแบบต่าง ๆ เช่น หินขัด กรวดล้าง ซีเมนต์ขัดมัน ฯลฯ จะต้องทำพื้นผิวบนแผ่นคอนกรีตเสริมเหล็กหล่อเป็นชิ้นๆ ก่อนนำมาติดตั้งบนโครงสร้างเหล็กต่อไป ส่วนบันไดโครงสร้าง ค.ส.ล. จะเหมาะกับวัสดุเปียกที่ติดตั้งหน้างาน เช่น ฉาบปูน คอนกรีตเปลือย คอนกรีตขัดมัน หินล้าง กรวดล้าง ทรายล้าง หินขัด เป็นต้น ในส่วนการใช้วัสดุแผ่น เช่น ไม้ ไม้เทียม บนบันไดโครงสร้าง ค.ส.ล. จะต้องมีการเตรียมระดับของผิว ค.ส.ล. เผื่อสำหรับความหนาของวัสดุด้วย

 ภาพ: (บน) บันไดโครงสร้างเหล็กแบบโปร่ง ลูกนอนวัสดุไม้จริง  (ล่าง) บันไดคอนกรีตเสริมเหล็ก ลูกตั้ง-ลูกนอนวัสดุหินแกรนิต

       ด้านความแข็งแรง บันไดทั้งสองประเภทมีความแข็งแรงไม่ต่างกัน สามารถรับน้ำหนักได้ตามการออกแบบของวิศวกร แต่ในกรณีที่เกิดเพลิงไหม้ บันไดโครงสร้างเหล็กจะทนไฟได้ระยะเวลาน้อยกว่า (ยกเว้นกรณีทำระบบกันไฟเพิ่มเติม)
 
       ด้านการดูแลรักษา บันไดโครงสร้างเหล็กต้องการการดูแลรักษาที่มากกว่าบันไดโครงสร้าง ค.ส.ล. เนื่องจากเหล็กมีโอกาสที่จะเป็นสนิม ซึ่งจะไปลดความแข็งแรงของเหล็กลง ดังนั้นบันไดโครงสร้างเหล็กต้องได้รับการทาสีกันสนิม และตรวจสภาพอยู่เสมอ นอกจากนี้หากมีการยึดแต่ละชิ้นส่วนด้วยการใช้สกรู (ตะปูเกลียว) เช่น ระหว่างลูกนอนไม้กับโครงเหล็ก ในระยะยาวอาจเกิดการคลายตัวเนื่องจากการใช้งานและการยืดหดตัวที่ต่างกันของวัสดุ ทำให้บันไดขยับตัวมากขึ้นและเกิดเสียงเวลาเดิน ซึ่งต้องขันยึดใหม่ให้แน่นหนา

ภาพ: การผสมผสานบันไดโครงสร้างคอนกรีตเสริมเหล็ก และโครงสร้างเหล็ก
สถานที่: Muay House

       โดยสรุปแล้ว บันไดทั้งสองประเภทต่างก็มีข้อดีข้อเสียแตกต่างกัน บันไดโครงสร้างเหล็ก มีข้อดีคือ มีน้ำหนักเบา ก่อสร้างได้ง่าย และรวดเร็ว ติดตั้งแล้วใช้งานได้ทันที เหมาะกับการต่อเติม และการสร้างใหม่ ส่วนข้อเสียคือ เวลาเดินจะมีการสั่นไหว ตัวโครงสร้างทนไฟได้น้อยกว่า ค.ส.ล. และต้องมีการดูแลรักษาที่มากกว่า ในขณะที่บันไดโครงสร้าง ค.ส.ล. มีข้อดีคือ มีความแข็งแรงทนทาน ไม่ผุกร่อนง่าย เวลาเดินมีความแน่นและเงียบ ส่วนข้อเสียคือ มีน้ำหนักมาก และใช้เวลาก่อสร้างนานกว่า

 

ชวนนท์ โฆษกิจจาเลิศ
การศึกษา: สถาปัตยกรรมศาสตรมหาบัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย สถาปัตยกรรมศาสตรบัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
 

ขออภัยค่ะ ขณะนี้นอกเวลาทำการ กรุณาติดต่อใหม่อีกครั้ง หรือฝากข้อความไว้ที่ SCG Contact Center นะคะ